İrəvanın Tehrana kifayət qədər mühüm qərar və ya belə bir qərarın müzakirəsi və yaxın gələcəkdə qəbul edilməsi üçün məlumat ötürməsi də istisna edilmir. O, ya Ermənistan-Azərbaycan sülh müqaviləsi ilə bağlı müzakirələrlə bağlı Qranadada keçiriləcək beştərəfli görüşlə bağlı qərara və ya niyyətlərə istinad edə bilərdi, ya da ola bilsin ki, İrəvan sadəcə İranı məlumatlandırıb, hər hansı qərarın qəbulu barədə məlumat verib. Bu baxımdan, Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrovun da ötən gün mövzuya toxunması faktiki olaraq Moskvanın belə bir qərarı gözlədiyini ifadə edirdi.

Hər halda, Tehrana səfəri zamanı Qriqoryanın Rəisi ilə görüşü bu cür vəziyyətə dəlalət edirdi. Eyni zamanda, Rəisinin Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasının katibini qəbul etməsi bəlkə də İrəvanın İran tərəfinə dediklərinin Tehran üçün ümumilikdə məqbul olmadığını ifadə edə bilər. Ermənistan "qəbul edilən qərar"ın Qafqazda qətiyyən regionundankənar mexanizmin tətbiqi və ya genişləndirilməsi demək olmadığını ifadə etməyə çalışsa da, bölgənin geosiyasətində ciddi dəyişiklik baş verir. Bu baxımdan, Rəisi ilə görüşdən öncə İran Təhlükəsizlik Şurasının baş katibinin bəyanatını təsadüfi hesab etmək olmaz.

Azərbaycan Qranada prosesindən imtinası fonunda İranın İrəvana təklifi

Azərbaycan Qranada görüşündə Türkiyə prezidenti rəhbərliyində nümayəndə heyətinin iştirakına razılıq verilməməsi səbəbindən səfəri ləğv etdi. Bununla bağlı, Fransa və Almaniya arasında fikir ayrılığı olsa da, nəticədə tərəflər razılaşa bilməyiblər. Fransanın danışıqlar formatında təxribatçı fəaliyyəti ilk dəfə deyil, XİN rəhbəri qismində edilən səfər və hərbi-siyasi qiymətləndirmələr də buna sübutdur. Ən azı indilik Azərbaycanın haqlı imtinası mövcuddur və növbəti addıma qədər bu mövqenin dəyişəcəyi, yoxsa qəti olacağı bəlli deyil.

Əgər Fransa və digərləri öz təxribatçı mövqeyinə davam edərsə, bu, sadəcə vəziyyəti gərginləşdirməyə hazırlaşmaq anlamına gələcək. Fransa xarici işlər nazirinin Ermənistana səfəri və Ermənistan Təhlükəsizlik Şurası katibinin İrana səfəri də buna xidmət edirdi. Yeri gəlmişkən, İran mətbuatının məlumatına görə, İran Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi İranın Ermənistan və Azərbaycan sərhədinə müşahidəçi göndərməyə hazır olduğunu açıqlayıb. Görünür, bu, İranın İrəvanın yuxarıda qeyd olunan manipulyasiyalarına cavabından başqa bir şey deyil. İrəvanın isə bu cavaba necə reaksiya göstərəcəyi sual altındadır.

Qranada əvəzinə İran və Azərbaycan tərəfindən gözlənilməz addım

Son bir neçə gün ərzində İrəvan və Bakı İran platforması üzərində kifayət qədər fəal işləyiblər və bu qənaətə gəlmək olar ki, Ermənistan Təhlükəsizlik Şurası katibinin Tehrana səfərindən sonra bu proses daha da sürətlənib. Azərbaycan prezidentinin xüsusi nümayəndəsi Xələf Xələfov Tehrana səfər edərək İran prezidenti ilə görüşüb. Yəni Qranadada Ermənistan-Azərbaycan görüşü baş tutmadı, əvəzində dolayısı ilə “görüş” İranda oldu. Lakin bu, nisbi, şərti mənada belədir və praktiki olaraq Bakı Tehranı İrəvanın manipulyasiyalarından xəbərdar etməyə çalışır.

Təbii ki, İrəvan Azərbaycanın Zəngəzur dəhlizi layihəsini "baltalamaq" üçün İrandan istifadə edir, Azərbaycan isə əksinə İranı bu məsələyə qarışmamağa çağırır, habelə ondan "3+3" platformasında dəstək gözləyir. Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasının katibi ilə görüşlərdə İran iki əsas açıqlama verib: biri regionda geosiyasi dəyişikliklərin onun üçün yolverilməz olduğunu təkrar etməsi, digəri isə Ermənistan və Azərbaycan sərhədinə müşahidəçilər təyin etməyə hazır olduğunu bildirməsi. Söhbətin hərbi müşahidəçilərdən getdiyi güman edilir.

Lakin Azərbaycan daha uğurlu layihəyə imza atdı və Ermənistanın bütün ümidlərini puça çıxardı. Söhbət tərəflərin heç gözləmədiyi layihənin reallaşdırılmasından gedir. Bu alternativ layihə ilə Zəngilandan Naxçıvana avtomobil yolu ilə yanaşı, dəmir yolu körpüsünun də tikintisi nəzərdə tutulur. Artıq təməli atılan bu işlərin bir il ərzində reallaşdırılacağı bildirilir. Ərdoğanın Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı Naxçıvanda dediyi sözləri manipulyasiya kimi dəyyərləndirən Ermənistan indi Azərbaycan tərəfindən bir il ərzində vaxtla "mükafatlandırılıb". Beləliklə, bir il ərzində Ermənistan Zəngəzur dəhlizinə razılıq verməsə, daha bir mühüm geosiyasi layihədən kənarda qalacaq.

Aqil Məmmədov
Ordu.az